1872-02-15     1922-05-25

Konrad Krzyżanowski

artysta Młodej Polski

Konrad Krzyżanowski zaliczany jest do najwybitniejszych reprezentantów sztuki Młodej Polski, był twórcą oryginalnej, ekspresjonistycznej stylistyki malarskiej i znakomitym portrecistą. Głębia psychologicznej charakterystyki współgrała w malowanych przez artystę wizerunkach z darem chwytania zasadniczych rysów fizjonomicznych za pomocą paru szybkich, dynamicznych uderzeń pędzla sumarycznie oddających formy.

Konrad Krzyżanowski urodził się 15 lutego 1872 roku w Krzemieńczuku na Ukrainie. Edukację artystyczną rozpoczął w 1887 w kijowskiej Szkole Rysunkowej pod kierunkiem N. Muraszki. Naukę kontynuował w latach 1892-1897 w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych u K. Lebiediewa i I. Tworożnikowa.

Relegowany z uczelni na skutek konfliktu z rektorem, wyjechał do Monachium, gdzie podjął studia w prywatnej szkole S. Hollósy'ego. Brał udział w letnich plenerach organizowanych przez swego profesora w Nagybanya na Węgrzech (obecnie Rumunia). W 1898 odbył podróż studyjną do Włoch. W podróżach artystycznych odwiedził Wołyń, Polesie, Kijów, przebywał też w Paryżu i Londynie.

W 1900 osiadł w Warszawie, gdzie związał się z kręgiem modernistów skupionych wokół elitarnego czasopisma artystyczno-literackiego "Chimera" redagowanego przez Zenona Przesmyckiego; współpracował z nim jako rysownik-ilustrator. W okresie tym poznał także Stanisława Przybyszewskiego propagującego w polskim środowisku artystycznym filozofię i estetykę wczesnego ekspresjonizmu.

W latach 1904-1909 pełnił funkcję profesora w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych. Swych uczniów zabierał na studia plenerowe do Arkadii koło Nieborowa (1904), Zwierzyńca koło Zamościa (1905), Istebnej na Śląsku Cieszyńskim (1906) i Werek pod Wilnem (1907); malował z nimi w Finlandii (1908) i na Ukrainie (1909). Działalność pedagogiczną rozwijał ponadto w prowadzonej przez siebie od 1900 prywatnej szkole malarstwa.

W 1906 ożenił się ze swą studentką, początkującą malarką Michaliną Piotruszewską pochodzącą z rodziny ziemiańskiej z Wołynia, którą wielokrotnie portretował.

Okres I wojny światowej spędził na Polesiu i Wołyniu; w 1916 zamieszkał w Kijowie, gdzie nauczał malarstwa w Polskiej Szkole Sztuk Pięknych. Po powrocie do Warszawy reaktywował w 1918 działalność swej prywatnej szkoły artystycznej. Wyjeżdżał ze studentami do Płocka (1919), Kartuz i Chmielna na Pomorzu (1920, 1921). Do grona jego uczniów należeli m.in. Tadeusz Pruszkowski, Edward Butrymowicz, Michał Boruciński, Ludwik Konarzewski, Janusz Podoski, Maria Dunin-Piotrowska (Duninówna), Konrad Srzednicki, Krystyna Wróblewska, Pia Górska.

Był członkiem petersburskiego stowarzyszenia "Nowoje Obszczestwo Chudożnikow". Eksponował swe prace w warszawskim Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych (1899, 1902, 1903, 1905, 1912, 1914, 1918, 1919, 1921), Salonie Krywulta (1901-1904), Warszawskim Towarzystwie Artystycznym (1901, 1920), Salonie Artystycznym przy ul. Nowy Świat (1913), Salonie Artystów Polskich Nowoczesnych (1920) i Polskim Klubie Artystycznym (1921). Prezentował swą twórczość także w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych (1901, 1903, 1912, 1914, 1917), w Wilnie (1907) i Częstochowie (1909). Za granicą uczestniczył w wystawach w Londynie (1908), Petersburgu (1908), Rzymie (1911), Monachium (1912, 1913), Amsterdamie (1912), Wenecji (1914, 1920) i Paryżu (1921). Indywidualne wystawy artysty miały miejsce w 1918 roku w Kijowie i Warszawie.

Zmarł 25 maja 1922 roku w Warszawie. Pochowany na cmentarzu Powązkowskim.

Konrad Krzyżanowski, Przy świecy, 1914 olej, płótno, 83 × 92 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie