PORTAL POLONII - POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA

Polska

2026-10-14 Szacowany czas czytania: 30 minut.

„HISTORIA, O KTÓREJ NIGDY NIE ZAPOMNIMY” – KONCERT W 90. ROCZNICĘ DEPORTACJI POLAKÓW DO KAZACHSTANU

Są w historii narodu polskiego rozdziały, których ciężar gatunkowy wykracza poza suche opisy w podręcznikach. Jednym z nich pozostaje tragedia masowych wywózek i deportacji Polaków do Kazachstanu – doświadczenie pełne cierpienia, porzuconego dorobku pokoleń i nagłego zerwania więzi z rodzinną ziemią. W najciemniejszych momentach dziejowych, gdy struktury państwowe ulegały zniszczeniu, a wolność była brutalnie odbierana, to właśnie sztuka stawała się ostatnim i najtrwalszym bastionem polskości. Piosenka, poetyckie słowo, intymny zapis w dzienniku czy recytacja przekazywana z ust do ust niosły ze sobą nie tylko pocieszenie, ale i bezcenny sens trwania.

Sztuka w polskich dziejach odgrywała rolę wyjątkową. Na nieludzkiej ziemi, pośród mroźnych stepów i bezkresnych przestrzeni, cicha pieśń i cicho powtarzane wiersze zastępowały utracony dom, przypominając o tożsamości, korzeniach i chrześcijańskim dziedzictwie. Przekaz artystyczny utrwalał to, co zaborcy i okupanci próbowali wymazać z mapy oraz z ludzkiej pamięci. Dzięki sile poezji i melodii emocjonalny szlak pokoleń przetrwał próbę czasu, udowadniając, że przywiązanie do Ojczyzny oraz żywa pamięć stanowią pancerz chroniący duchową jedność Polaków, niezależnie od odległości i historycznych pożóg.

SŁOWO I PIEŚŃ NA STRAŻY POLSKIEJ TOŻSAMOŚCI.

To niezwykłe dziedzictwo niezłomności i pamięci rodowej stało się sercem białostockich obchodów 90. rocznicy deportacji Polaków do Kazachstanu. Pierwszy dzień rocznicowych wydarzeń otworzyło wyjątkowe widowisko artystyczne pod wymownym tytułem „Historia, o której nigdy nie zapomnimy”. Koncert ten, oparty na autorskim scenariuszu Anety Todorczuk oraz zrealizowany pod kierownictwem muzycznym cenionego aranżera Michała Lamży, okazał się przemyślaną kompozycją, w której interpretacja aktorska, żywe słowo i brzmienie instrumentów splotły się w jedną, poruszającą opowieść o dramacie rozłąki oraz sile ducha.

Na scenie wystąpili uznani artyści – obok autorki scenariusza Anety Todorczuk, emocje i losy polskich rodzin przybliżyli aktorzy Maciej Maciejewski, Magdalena Smalara, Monika Mariotti i Wojciech Brzeziński. O warstwę instrumentalną, dodającą opowiadanej historii głębi i plastyczności, zadbał zespół muzyczny w składzie: Wojciech Gumiński, Szymon Linette, Mateusz Szemraj oraz Michał Lamża. Ich wspólny występ przeprowadził zgromadzonych widzów przez pełen wzruszeń szlak wspomnień, udowadniając, że sztuka wciąż posiada unikalną moc łączenia pokoleń, leczenia dawnych ran i budowania wspólnej przyszłości na fundamencie historycznej prawdy.

Za nami wyjątkowy koncert związany z 90. rocznicą deportacji Polaków do Kazachstanu przez reżim sowiecki. Odbył się w Białymstoku, miejscu nieprzypadkowym, bo współcześnie kojarzonym z pomocą naszym Rodakom doświadczającym represji za wschodnią granicą. Tą misję realizuje wielowymiarowo, od lat, konsekwentnie Podlaski Oddział Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” (SWP).

To oczywiście nie wyczerpuje całej perspektywy uroczystości które aktualnie przeżywamy i tu oddajmy głos wiceprezes SWP Zence Bańkowskiej, która słowem wstępu otworzyła białostocki koncert.

Szanowni Państwo, Drodzy Goście,
Szanowni Przedstawiciele środowisk Polskich i polonijnych,

spotykamy się dziś, by wspólnie przeżywać muzykę, ale także po to, by pielęgnować pamięć, która łączy pokolenia i pozwala nam lepiej rozumieć własne korzenie.
Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” od lat buduje i umacnia więzi Polaków mieszkających poza granicami kraju z Ojczyzną. Wiemy, że wspólnota nie kończy się tam, gdzie kończy się granica państwa. Trwa w języku, w tradycji, w rodzinnych opowieściach, w polskiej kulturze i w pamięci przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Trwa również w spotkaniach takich jak dzisiejsze — kiedy możemy być razem, słuchać siebie nawzajem i doświadczać tego, co nas łączy.
Budując te więzi, nie możemy jednak zapominać o historii. A historia Polaków mieszkających w Kazachstanie jest historią szczególnie trudną i bolesną.
W tym roku pochylamy się nad 90. rocznicą deportacji Polaków do Kazachstanu — nad losem ludzi wyrwanych z rodzinnych domów, odłączonych od miejsc, które były ich światem, i zmuszonych do budowania życia w obcej, często surowej rzeczywistości. Była to historia cierpienia, rozłąki i utraty, ale również niezwykłej siły ducha, odwagi oraz wierności temu, co najważniejsze: rodzinie, językowi, tradycji i polskiej tożsamości.
Pamiętamy o tych, którzy zostali deportowani. Pamiętamy o tych, którzy nie doczekali powrotu. Pamiętamy także o ich dzieciach i wnukach, którzy nie zawsze znają tę historię z podręczników, lecz często noszą ją w rodzinnych wspomnieniach, w przemilczeniach, w emocjach i w poczuciu, że ich korzenie sięgają Polski — nawet jeśli ich życie od pokoleń toczy się tysiące kilometrów od niej. Dlatego dzisiejszy koncert ma znaczenie szczególne.
Muzyka potrafi opowiedzieć to, na co czasem brakuje słów. Potrafi przywołać dom, którego już nie ma, głos matki, wspomnienie dzieciństwa czy tęsknotę za Ojczyzną. Może stać się pomostem między przeszłością a teraźniejszością, między doświadczeniem tych, którzy pamiętają, a ciekawością tych, którzy dopiero poznają historię swoich przodków.
Chcemy, aby młode pokolenie mogło dzięki takim wydarzeniom odkrywać, że polskość to nie tylko symbol, data czy zapis w książce. To także konkretni ludzie, ich wybory, ich cierpienie, nadzieja i odwaga. To odpowiedzialność za pamięć, ale również umiejętność słuchania i rozumienia doświadczeń innych.
Jednocześnie pamiętamy o osobach starszych — o tych, dla których historia deportacji może być nieodległym wspomnieniem rodzinnym, częścią osobistego doświadczenia albo raną, która mimo upływu lat wciąż pozostaje wrażliwa. Nie chcemy tej historii upraszczać ani sprowadzać do uroczystych słów. Chcemy oddać jej należny szacunek, z uważnością i delikatnością, pozostawiając miejsce zarówno na wzruszenie, jak i na ciszę.
Bo pamięć nie powinna dzielić pokoleń. Powinna je zbliżać. Powinna dawać młodym wiedzę, starszym poczucie, że ich doświadczenie jest ważne, a nam wszystkim — świadomość, że jesteśmy częścią wspólnej historii.
W tym miejscu pragnę serdecznie podziękować wszystkim osobom i instytucjom, które współtworzą dzisiejsze wydarzenie. Dziękuję artystom za ich talent, pracę i gotowość do opowiadania muzyką historii, które wymagają szczególnej wrażliwości, tu szczególne podziękowania dla Pani Anity Todorczuk.
Dziękuję współorganizatorowi Związkowi Polaków w Kazachstanie i Pani Katarzynie Ostrowskiej prezes, partnerom Annie Kietlińskiej, prezes Oddziału SWP w Białymstoku, która łączy pracę pedagoga z społeczną i to dzięki jej pasji i zaangażowaniu dzisiaj jesteśmy w tym gronie, moim współpracownikom dyrektor Anicie Staszkiewicz, która swoim zaangażowaniem daleko wykracza poza obowiązki służobowe i wszystkim zaangażowanym w przygotowanie koncertu.
Dziękuję również Państwu — za obecność, za pielęgnowanie polskich tradycji i za to, że wspólnie troszczymy się o pamięć, która jest naszym zobowiązaniem wobec przeszłości i przyszłości.
Niech dzisiejsze spotkanie będzie wyrazem naszej wdzięczności wobec tych, którzy zachowali polskość mimo najtrudniejszych doświadczeń. Niech będzie także świadectwem tego, że odległość nie musi oznaczać oddalenia, a upływ czasu nie musi prowadzić do zapomnienia.
Życzę Państwu, aby ten koncert przyniósł wiele pięknych przeżyć, wzruszeń i chwil refleksji.
Życzę Państwu również zdrowia, pokoju, wzajemnej życzliwości i siły do pielęgnowania więzi, które są tak cenne — niezależnie od tego, gdzie przyszło nam żyć.
Otwierając dzisiejszy koncert, życzę nam wszystkim, aby był on nie tylko spotkaniem z muzyką, lecz także spotkaniem z historią, z drugim człowiekiem i z samymi sobą.
Niech pamięć będzie dla nas źródłem mądrości, kultura przestrzenią porozumienia, a wspólnota — prawdziwym domem, który możemy budować razem, ponad granicami i pokoleniami.
Dziękuję Państwu i zapraszam do wspólnego przeżywania tego wyjątkowego koncertu.